Buồn vui hôn phối Southern Bank và Sacombank

Từ đầu năm, giới ngân hàng đã xôn xao bàn tán về sự sáp nhập giữa Sacombank và Phương Nam Bank (PNB). Có nhiều đồn đoán về cuộc “kết hôn” này, về được – mất cả Sacombank khi “ôm” vào PNB, những mâu thuẫn nội bộ và luồng ý kiến trái chiều của cổ đông hai bên… 

Tiếc cho PNB…

Nếu nhập vào Sacombank, cái tên PNB lẫy lừng một thời sẽ biến mất, để lại một sự tiếc nuối cho nhiều người.

Trong lịch sử 21 năm, PNB là một trong những ngân hàng có vai trò khá nổi bật trong hệ thống. Những năm 2003 về trước, PNB đã nổi bật trong vai trò tham gia tái cơ cấu cho khá nhiều ngân hàng và quỹ tín dụng nhân dân.

Theo Saigon Times, nhiều nhân sự của PNB vẫn kể cho các thế hệ sau về lịch sử “lẫy lừng” mà họ đã từng trải qua, về những tháng ngày họ ăn ngủ ở các tỉnh sông nước miền Tây để sáp nhập các ngân hàng Đồng Tháp, Cái Sắn (Cần Thơ)… hay dấn thân ra đất Bắc để mua lại Quỹ Tín dụng Định Công (Thanh Trì, Hà Nội)… Đó là những năm tháng hạnh phúc, PNB giữ vai trò một ngân hàng mạnh, ra tay giúp đỡ những đơn vị hoạt động khó khăn.

Bốn ngân hàng và một quỹ tín dụng nhân dân đã sáp nhập vào PNB hoặc được PNB mua lại, trong đó thương vụ cuối cùng diễn ra cách đây hơn 10 năm, vụ sáp nhập Ngân hàng Nông thôn Cái Sắn vào năm 2003. Trước đó, Ngân hàng TMCP Đồng Tháp (1997), Đại Nam (1999), Quỹ Tín dụng Định Công (2000) và Ngân hàng TMCP Nông thôn Châu Phú (2001) đã lần lượt biến mất mà nhiều vị trí đang làm việc tại PNB ngày hôm nay xuất thân từ các đơn vị này, là minh chứng cho sự từng tồn tại của họ.

Trớ trêu thay, một ngân hàng từng đi “gom” các ngân hàng, tổ chức tín dụng nhỏ lại đang lâm vào tình trạng của những kẻ bị mình “nhập thể” mất tên trước đây.

Cũng phải, bởi ngoài cái gọi là quá khứ, PNB nhiều năm trở lại đây quá ít dấu ấn, “chìm” giữa sự ồn ào của các thương hiệu ngân hàng mới. Thế nhưng, PNB lại “nổi” là ở khía cạnh khó khăn về thanh khoản, mịt mù định hướng… Đó cũng là điều dễ xảy ra đối với các DN hoạt động theo kiểu “gia đình” (ông chủ PNB là Trầm Bê).

Câu chuyện quản lý theo mô hình gia đình đã trở thành “điển hình hóa” trong nghệ thuật quản lý với nhiều minh chứng về sự tụt dốc. Trong giới công nghệ, Viễn Thông A – một đại gia bán lẻ thiết bị công nghệ dù tiến rất nhanh, quy mô lớn, nhưng không điều hành và có định hướng tốt như Thế giới di động. Bởi một bên có hơi hướng “gia đình”, một bên thì quản lý theo kiểu hiện đại – gần như không có yếu tố “gia đình trị”.

Cái chết… được báo trước !?

Đến cuối quí 3-2013, tổng tài sản của PNB đạt 74.172 tỉ đồng, dư nợ cho vay của PNB cũng bất động, ở mức 43.367 tỉ đồng so với mức 43.462 tỉ đồng đầu năm. Các con số gần như “bất động”.

Đến 30-9-2013, hoạt động tín dụng của PNB chiếm 58,4% tổng tài sản, tập trung chủ yếu vào bốn mục đích, bao gồm cho vay xây dựng (17%), kinh doanh tài sản và dịch vụ tư vấn (10%), phục vụ cá nhân và cộng đồng (31%) và phần lớn nhất là thương nghiệp, sửa chữa xe có động cơ, đồ dùng cá nhân và gia đình (38%, giảm từ 45% cuối năm 2012). Đây là cơ cấu đầu tư thiếu đa dạng và mang đậm màu sắc bất động sản.

Mẫu số chung của các ngân hàng khi chôn tiền lên bất động sản sẽ còn còn nhân rộng hậu quả. Giống như ngân hàng Dầu khí Toàn cầu cũng khốn khổ vì cho vay BĐS, cụ thể là khu đất vàng 15-17-19 Nguyễn Thị Minh Khai, quận 1.
Vụ sáp nhập này có lẽ là hệ quả từ những biến động của Sacombank trước đây và việc sáp nhập chỉ đơn thuần là bớt đi một ngân hàng không cần thiết, theo chủ trương tái cơ cấu.

Trong khi đó, tài sản của PNB ghi nhận một khoản mục rất lớn, nhưng chưa bao giờ được làm rõ trong các báo cáo của PNB, đó là các khoản phải thu. Các khoản phải thu này chiếm 33% tổng tài sản, trong đó lãi và phí phải thu lên đến hơn 10.000 tỉ đồng, một tỷ lệ bất thường đối với hoạt động của một ngân hàng thương mại.

Đối chiếu với nhiều ngân hàng khác đã và đang phải tái cơ cấu vì mất thanh khoản, bị sự chi phối của một nhóm cổ đông, PNB có sự tương đồng rõ nét. Điều đó thể hiện ở danh mục đầu tư nghèo nàn, đa phần chỉ tập trung cho vay bất động sản và có khoản phải thu lớn. Với những hoạt động như vậy, không thể chờ đợi kết quả kinh doanh tốt ở PNB.

Nhận định trên thể hiện rõ ở kết quả kinh doanh của PNB.

Đến hết quí 3-2013, PNB đạt 205,7 tỉ đồng lợi nhuận sau thuế. Tuy vậy, hiệu quả kinh doanh vẫn ở mức rất thấp so với toàn ngành.

PNB là trường hợp duy nhất được ghi nhận trong nhiều năm qua, khi có NIM (Net interest margin – tỷ lệ lãi cận biên) âm, tức là thu từ lãi thấp hơn chi trả lãi. Kết quả này xảy ra vào cuối năm 2012, khi thu nhập lãi thuần của PNB âm 285,6 tỉ.

Với một ngân hàng thương mại, nơi huy động vốn để cho vay, thì nguồn thu nhập chính của họ luôn luôn từ lãi vay, và lợi nhuận chủ yếu từ chênh lệch lãi giữa cho vay và huy động thì PNB có thời điểm đi ngược lại quy luật chung.

“Mang dáng dấp một chủ sở hữu”

Vậy Sacombank có lợi gì khi nhận sáp nhập PNB? Theo một số thông tin từ Sacombank thì họ sẽ được thêm 141 điểm giao dịch, tổng tài sản sẽ đứng thứ 5 trong hệ thống, chỉ sau nhóm bốn ngân hàng quốc doanh. Nhưng lý do đó có thực sự “hợp lý”?!?

Đầu tiên, về việc chọn đối tác để “kết duyên”, thường thì các ngân hàng phải chọn nơi đang kinh doanh hiệu quả, quản trị tốt… để lớn mạnh lên.

Vậy thì Sacombank đi ngược – kết duyên với một thực thể “ốm yếu” để yếu đi?

Nói như một chuyên gia, nếu sáp nhập, Sacombank chỉ có “to xác” lên. Mà trong thời đại “béo phì” bây giờ, càng to xác càng yếu, càng dễ… chết…

Vụ sáp nhập này có lẽ là hệ quả từ những biến động của Sacombank trước đây, khi gia đình ông Đặng Văn Thành rời khỏi Sacombank và sự xuất hiện của ông Trầm Bê cùng với nhóm cổ đông từ PNB đổ sang. Gia đình ông Trầm Bê vẫn đang hiện diện đầy đủ ở hai ngân hàng này, và việc sáp nhập chỉ đơn thuần là bớt đi một ngân hàng không cần thiết, theo chủ trương tái cơ cấu. Giống như ông Phạm Hữu Phú (nguyên CTHĐQT Sacombank) từng trả lời về vụ sáp nhập, lý do đơn giản là: “Hai ngân hàng mang dáng dấp một chủ sở hữu”

Sáng nay, HĐQT Sacombank đã trình Hội đồng cổ đông xem xét việc chấp thuận về chủ trương sáp nhập PNB. Lý do sáp nhập được trình là nhằm thực hiện chủ trương tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại nhằm lành mạnh hóa hoạt động ngân hàng và tạo thêm nguồn lực cũng như khắc phục những yếu kém tồn tại trong thời gian qua; từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động, hoàn thiện công tác quản trị ngân hàng dần phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo thêm lợi thế cạnh tranh, nâng cao hơn nữa quy mô hoạt động, tạo điều kiện cho STB có thêm nguồn lực.

Tuy nhiên, đại hội cổ đông sáng nay sẽ chỉ dừng lại ở việc bỏ phiếu chấp thuận hay không việc sáp nhập để HĐQT Sacombank “biết đường” tiến hành. Riêng về đề án chi tiết (bao gồm tỷ lệ hoán đổi) sẽ được HĐQT xây dựng sau đó và sẽ trình ĐHĐCĐ xem xét, quyết định trong các kỳ họp sau. Tuy nhiên, Chuyên viên Mekong Man của Chứng khoán Ngân hàng TMCP Á Châu (ACBS) với giải định là cổ đông của Sacombank đã cho rằng, “việc bỏ phiếu đồng ý hay không đồng ý sáp nhập Phương Nam vào Sacombank trong khi vẫn chưa đưa ra được tỷ lệ hoán đổi sẽ không đem lại ý nghĩa gì”.

Theo Mekong Man, giá cả hiển nhiên luôn là điều quan trọng trong bất kỳ một giao dịch nào – và trong trường hợp này, một thương vụ sáp nhập trong ngành ngân hàng, thì giá cả lại càng có vai trò đặc biệt quan trọng (?)

Trong phiên họp này, ông Phạm Hữu Phú không còn ngồi ghế chủ tọa, thay vào đó là ông Kiều Hữu Dũng. Nguyên nhân là do hôm qua, ông Phú đã viết đơn từ nhiệm thành viên HĐQT. Ông Phú là đại diện vốn của cổ đông lớn Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) được bầu vào HĐQT vào tháng 5-2012, làm Chủ tịch HĐQT Sacombank từ tháng 11-2012.

Theo nhiều nguồn tin, ông Phú sẽ quay về làm việc tại Eximbank, với một vai trò lớn. Sự “rút lui” của ông Phú và những gì ông phát biểu thời gian gần đây đã phần nào thể hiện “hôn phối” này là không thể không xảy ra chăng?

Cổ đông Sacombank phản đối !?

PNB đang mất khả năng chi trả về mặt kỹ thuật nếu cân nhắc đến khoản nợ xấu khổng lồ, lớn hơn cả vốn chủ sở hữu. Vì vậy, giá trị thực của Phương Nam được xem là ‘bằng không”. Đó cũng là lý do để cổ đông Sacombank không muốn mất một đồng để mua lại “xác chết lâm sàng” này.

Việc cổ đông phản ứng là bởi chi tiết về đề án sáp nhập, đặc biệt là tỷ lệ chuyển đổi dự kiến, vẫn chưa được tiết lộ.

Việc xác định tỷ lệ chuyển đổi không chỉ phụ thuộc vào giá trị thực tế của hai doanh nghiệp mà còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố “vô hình” khác. Giá trị sổ sách hiện nay của Sacombank là 14.620 đồng/cổ phiếu, cao gấp 1,3 lần giá trị sổ sách của PNB.

Xét về giá trị thị trường, trong hai tháng gần đây giá cổ phiếu Sacombank được giao dịch quanh mức 20.000 đồng/cổ phiếu, trong khi đó giá cổ phiếu của PNB lại đang được giao dịch trên thị trường OTC quanh mức 8.000-10.000 đồng/cổ phiếu. Như vậy, thị trường đang định giá cổ phiếu Sacombank cao gấp đôi PNB.

Do đó, tỷ lệ chuyển đổi giữa Sacombank và Phương Nam hợp lý theo thị trường có thể là 1:2 hoặc ít ra là 1:1,5. Tuy nhiên, tỷ lệ chuyển đổi hợp lý không chỉ phụ thuộc vào những yếu tố khách quan mà còn phụ thuộc vào “ý chí” những cổ đông lớn và ban điều hành của hai ngân hàng.

Theo K.Giang/Congluan.vn